Terapia autyzmu przez zabawę

Zabawa jest niezbędnym elementem rozwoju każdego dziecka. To właśnie przez zabawę poznaje ono świat, uczy się jego fizycznych właściwości i jak się w nim poruszać. Poprzez zabawę uczy się również umiejętności społecznych. Gdy dziecko zaprasza innych do swojej zabawy, tworzy możliwość poznania zasad rządzących interakcjami społecznymi. Ten prosty mechanizm wykorzystuje terapia Grow Through Play System (GPS) – metoda terapii autyzmu i zaburzeń pokrewnych, wywodząca się z podejścia rozwojowego. 

Podejście rozwojowe  wychodzi z założenia, że największym wyzwaniem dla dzieci autystycznych jest rozwój umiejętności społecznych- tj. rozpoczynanie i podtrzymywanie kontaktu, rozumienie, że różni ludzie mogą widzieć świat na różne sposoby i zdolności nawiązywania relacji z innymi osobami. Dlatego terapia koncentruje się na rozwijaniu umiejętności społecznych właśnie – począwszy od najbardziej podstawowych, takich jak nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktu wzrokowego; kończąc na dzieleniu się doświadczeniami i komunikowaniu się w celu nawiązywania relacji z innymi.

Dlaczego tak ważne w naszym rozwoju są umiejętności społeczne? Nowych umiejętności uczymy się przede wszystkim w relacjach i za ich pośrednictwem. Dlatego kiedy umiejętność zaangażowania się w relacje z innymi osobami jest utrudniona, nauka innych umiejętności (takich jak: pisanie, czytanie czy liczenie) także jest bardzo trudna, a czasami wręcz niemożliwa.

W terapii zaburzeń ze spektrum autyzmu bardzo ważne jest odnalezienie umiejętności społecznych, które dziecko zagubiło w toku rozwoju, powrócenie do nich, rozwinięcie i zintegrowanie ich w codziennym życiu. Praca terapeuty Growth Through Play System rozpoczyna się od określenia jakie umiejętności społeczne dziecko ma już opanowane (np. gdy zobaczy coś dla niego interesującego wskazuje na to palcem; z łatwością wchodzi w zabawę, którą mu zaproponujemy), oraz które kroki rozwojowe pominęło (na przykład potrafi mówić ale gdy chce nam coś powiedzieć nie patrzy na naszą twarz lub potrafi opowiadać różne historie ale nie zostawia przestrzeni dla innych do włączenia się do rozmowy). W tym celu terapeuta musi poznać dziecko – co lubi, jakie są jego zainteresowania, wyzwania, w jaki sposób się bawi. Na tym etapie fundamentem jest „podążanie za dzieckiem” czyli obserwowanie tego co dziecko aktualnie robi i włączanie się w tę aktywność, np. jeśli ulubioną zabawą dziecka jest układanie wieży z klocków by następnie ją zburzyć siada naprzeciwko i robi to samo. – tutaj zaczyna się relacja i zaangażowanie, z którego wypływa dalsza nauka. Podążając za dzieckiem terapeuta wchodzi do jego świata, pokazuje mu, że  [gps 2] to kim jest i co robi jest wspaniałe. Dzięki temu może zachęcić je do nawiązywania i podtrzymywania relacji. Wzbudza w nim naturalną ciekawość do odkrywania świata, komunikowania się z innymi i uczenia się nowych umiejętności. Zajęcia terapeutyczne GPS to przede wszystkim zabawa, dzięki której terapeuta wchodzi do świata dziecka bazując na ciekawości, pozytywnych emocjach i zaangażowaniu. Następnie wyznacza cele terapeutyczne, nad którymi pracuje z dzieckiem w atmosferze akceptacji i poszanowania dla jego indywidualnych zainteresowań i preferencji.

W trakcie zajęć terapeuta przyjmuje responsywny styl interakcji (czyli odpowiadający na aktualne
potrzeby dziecka a także zmieniający się w zależności od tego w jakim stanie dziecko aktualnie się znajduje – inaczej terapeuta zachowuje się gdy dziecko jest zaangażowane w zabawę z nim, a inaczej gdy pochłonięte jest swoimi sprawami i nie zwraca uwagi na otoczenie.) Terapeuta jest wrażliwy na subtelne sygnały komunikacyjne jakie dziecko wysyła – reaguje za każdym razem gdy dziecko próbuje nawiązać z nim kontakt nawet jeśli próby te są bardzo subtelne, np. zajęte układaniem puzzli przez ułamek sekundy patrzy w jego kierunku. W ten sposób, nie stawiając żądań i dając przestrzeń, pokazuje, że komunikowanie się z innymi jest proste, przyjemne i ekscytujące.

GPS może być wiodącym programem terapii dla dziecka, jest także doskonałym uzupełnieniem terapii logopedycznej i integracji sensorycznej. Dla małych dzieci, bądź dzieci z dużymi wyzwaniami w sferze społeczno-komunikacyjnej, może stać się bazą dla innych terapii.

Autor: Małgorzata Michaluk