Nadwrażliwość sensoryczna u dzieci – gdy zwykłe bodźce stają się nie do zniesienia

Wyobraź sobie, że delikatny dotyk metki w koszulce czujesz jak drapanie papierem ściernym. Szum odkurzacza brzmi jak startujący odrzutowiec, a światło w supermarkecie razi Cię w oczy, wywołując ból głowy. Głośne rozmowy dzieci w klasie brzmią jak huragan. Tak właśnie może wyglądać świat dziecka z nadwrażliwością sensoryczną. To zaburzenie przetwarzania bodźców, które sprawia, że codzienne, neutralne dla większości z nas doznania, są odbierane jako przytłaczające, bolesne i zagrażające.

Czym jest nadwrażliwość sensoryczna?

Nasz mózg nieustannie odbiera i przetwarza informacje ze wszystkich zmysłów: wzroku, słuchu, dotyku, smaku, węchu, a także zmysłu równowagi (układ przedsionkowy) i czucia głębokiego (propriocepcja). U osób z nadwrażliwością sensoryczną (nazywaną też nadreaktywnością sensoryczną) układ nerwowy działa jak alarm, który włącza się zbyt łatwo. Mózg interpretuje nieszkodliwe bodźce jako zagrożenie i reaguje na nie reakcją „walcz lub uciekaj”.

Nadwrażliwość sensoryczna nie jest „fanaberią” ani „wymysłem” dziecka. To realne, neurologiczne wyzwanie. Jest bardzo częsta u dzieci w spektrum autyzmu i z ADHD, ale może też występować jako izolowane zaburzenie.

Jak Rozpoznać Nadwrażliwość Sensoryczną?

Nadwrażliwość dotykowa:

• Dziecko nie lubi być przytulane, dotykane znienacka.
• Unika brudzących zabaw (malowanie palcami, lepienie z ciastoliny).
• Protestuje przy czesaniu, myciu włosów, obcinaniu paznokci.
• Jest wybredne co do ubrań – przeszkadzają mu metki, szwy, określone materiały. Woli nosić ciągle te same, „sprawdzone” ubrania.
• NIe lubi chodzić boso lub po nieznanych teksturach. 

Nadwrażliwość słuchowa:

• Zatyka uszy w reakcji na nagłe lub głośne dźwięki (odkurzacz, blender, suszarka do rąk w toalecie, szczekanie psa).
• Boi się i unika głośnych, zatłoczonych miejsc (supermarkety, przyjęcia urodzinowe).
• Słyszy dźwięki, których inni nie zauważają (np. brzęczenie lodówki).
• Dziecko samo w sobie jest głośne, bo własnych znanym dźwiękiem zagłusza dźwięki nieprzyjemne.

Nadwrażliwość wzrokowa:

• Mruży oczy, jest wrażliwe na jasne światło słoneczne lub sztuczne (świetlówki).
• Łatwo rozprasza się pod wpływem bodźców wizualnych, przeszkadza mu wizualny „bałagan”.
• Unika kontaktu wzrokowego.

Nadwrażliwość węchowa i smakowa:

• Jest skrajnie wybredne, jeśli chodzi o jedzenie (tzw. wybiórczość pokarmowa). Akceptuje tylko kilka potraw o określonej konsystencji, zapachu i smaku.
• Ma silny odruch wymiotny w reakcji na niektóre zapachy lub tekstury jedzenia.
• Gwałtownie reaguje na zapachy, które dla innych są neutralne (perfumy, środki czystości).

Nadwrażliwość przedsionkowa (lęk przed ruchem):

• Boi się huśtawek, zjeżdżalni, karuzeli.
• Ma lęk wysokości, boi się wchodzić po schodach, chodzić po krawężniku.
• Czuje się niepewnie, gdy jego stopy odrywają się od podłoża.

Jak wspierać dziecko z nadwrażliwością sensoryczną?

Celem nie jest zmuszanie dziecka do znoszenia nieprzyjemnych bodźców, ale pomoc w regulacji i stopniowe oswajanie świata.

1. Zrozum i uwierz: Pierwszym krokiem jest uwierzenie dziecku, że jego doświadczenia są realne. To, co dla Ciebie jest neutralne, dla niego może być bolesne. Twoja empatia jest fundamentem wsparcia.
2. Dostosuj otoczenie:
   1. W domu: Stwórz „bezpieczną bazę” – cichy, przytulny kącik, w którym dziecko może się schronić. Zrezygnuj z migających zabawek, ogranicz bałagan wizualny, używaj bezzapachowych środków czystości.
   2. Ubrania: Obcinaj metki, kupuj ubrania bezszwowe, z miękkich, naturalnych materiałów. Pozwól dziecku nosić to, w czym czuje się komfortowo.
   3. Posiłki: Nie zmuszaj do jedzenia. Proponuj nowe potrawy, ale nie zmuszaj. Pozwól dziecku dotykać, wąchać jedzenie bez presji na spróbowanie.
3. Przygotuj się na wyjścia:
   1. Unikaj godzin szczytu w sklepach.
   2. Miej przy sobie „zestaw ratunkowy”: słuchawki wygłuszające, okulary przeciwsłoneczne, czapkę z daszkiem, ulubioną zabawkę sensoryczną (gniotek).
   3. Uprzedzaj dziecko, dokąd idziecie i czego może się spodziewać.
4. Skorzystaj z profesjonalnej pomocy:
   1. Terapia integracji sensorycznej (SI): To kluczowa forma wsparcia. Terapeuta, poprzez specjalnie dobrane zabawy ruchowe i sensoryczne, pomaga „nauczyć” mózg dziecka prawidłowego przetwarzania i regulowania bodźców.
   2. Dieta sensoryczna: To indywidualny plan aktywności, opracowany przez terapeutę SI, który pomaga dziecku utrzymać optymalny poziom pobudzenia w ciągu dnia. Może obejmować np. skakanie na trampolinie przed odrabianiem lekcji czy masaż dociskowy przed snem.

Życie z nadwrażliwością sensoryczną jest wyzwaniem, ale dzięki zrozumieniu, odpowiednim strategiom i profesjonalnej terapii, można pomóc dziecku poczuć się bezpieczniej i bardziej komfortowo we własnym ciele i w otaczającym je świecie. Bardzo ważne jest aby szukać rozwiązań, które pozwolą dziecku na przyzwyczajanie się do występujących nieprzyjemnych bodźców, ponieważ one nie znikną i dziecko będzie się z nimi spotykać i należy dążyć do adaptacji do nich a nie ich unikania.