Autyzm często kojarzy się z konkretnym obrazem: dziecka, które unika kontaktu wzrokowego, ma trudności w relacjach i bawi się w samotności. Co jednak, jeśli dziecko w spektrum autyzmu jest uśmiechnięte, towarzyskie i z pozoru niczym nie wyróżnia się z grupy? Zjawisko to, znane jako maskowanie lub kamuflaż, jest szczególnie częste u dziewczynek, ale dotyczy także chłopców. Ten artykuł informacyjny ma na celu rzucenie światła na mniej oczywiste objawy autyzmu i wyjaśnienie, dlaczego „normalne” zachowanie może być tylko maską.
Czym jest maskowanie w autyzmie?
Maskowanie to świadomy lub podświadomy wysiłek, jaki osoba w spektrum autyzmu wkłada w to, by ukryć swoje autystyczne cechy i naśladować zachowania neurotypowe (osób nierozwijających się w spektrum). Dziecko uczy się, jakie zachowania są społecznie akceptowalne, i odgrywa je, często kosztem ogromnego wydatku energetycznego i psychicznego. To strategia przetrwania w świecie, który nie zawsze rozumie i akceptuje neuroróżnorodność.
Dlaczego dzieci maskują swoje objawy?
- Potrzeba akceptacji: Chęć bycia lubianym, posiadania przyjaciół i unikania odrzucenia.
- Unikanie negatywnych reakcji: Dziecko zauważa, że jego naturalne zachowania (np. stimowanie, czyli autostymulacja) spotykają się z dezaprobatą lub karą.
- Presja społeczna i oczekiwania: Wychowanie i wzorce kulturowe, które promują określone zachowania (szczególnie u dziewczynek).
Ukryte objawy autyzmu: Na co zwrócić uwagę?
Za fasadą uśmiechu i pozornej normalności mogą kryć się liczne trudności. Oto objawy, które mogą świadczyć o maskowanym autyzmie:
| Kategoria | Ukryte objawy |
| Interakcje społeczne | Naśladowanie zachowań rówieśników (jak kameleon), wyuczone scenariusze rozmów, trudności z podtrzymaniem spontanicznej konwersacji, unikanie sytuacji grupowych pod pretekstem zmęczenia. |
| Komunikacja | Bardzo bogate słownictwo, ale używane w sposób „książkowy”, dosłowne rozumienie metafor i żartów, trudności z odczytywaniem mowy ciała i intencji innych. |
| Zainteresowania | Intensywne, ale często „społecznie akceptowalne” zainteresowania (np. konkretny serial, zwierzęta, gwiazdy pop), które pochłaniają cały wolny czas. |
| Zachowanie | Ogromne zmęczenie i drażliwość po powrocie ze szkoły/przedszkola (tzw. „after-school collapse”), potrzeba samotności do „naładowania baterii”, perfekcjonizm, wysoki poziom lęku. |
| Sensoryka | Ukrywana nadwrażliwość na dźwięki, światło, dotyk (np. unikanie przytulania, metki w ubraniach), wybiórczość pokarmowa. |
Konsekwencje maskowania
Życie w masce jest niezwykle wyczerpujące i może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak:
- Przewlekły stres i lęk.
- Wypalenie autystyczne.
- Niska samoocena i problemy z tożsamością.
- Późna diagnoza lub jej całkowity brak, co uniemożliwia uzyskanie odpowiedniego wsparcia.
Jak wspierać dziecko, które maskuje autyzm?
Kluczowe jest stworzenie środowiska, w którym dziecko czuje się na tyle bezpiecznie, by mogło zdjąć maskę.
- Dla rodziców: Zaufaj swojej intuicji. Jeśli czujesz, że mimo pozorów Twoje dziecko zmaga się z trudnościami, szukaj pomocy u specjalistów doświadczonych w diagnozowaniu autyzmu, zwłaszcza u dziewczynek. Stwórz w domu bezpieczną przystań, gdzie dziecko może być sobą, bez presji i oceniania. Akceptuj jego potrzeby sensoryczne i prawo do bycia innym.
- Dla terapeutów: Bądź czujny na subtelne sygnały. Pamiętaj, że standardowe narzędzia diagnostyczne mogą nie wychwycić maskowanego autyzmu. Słuchaj opowieści rodziców o funkcjonowaniu dziecka w domu, gdzie czuje się ono najbezpieczniej. Edukuj rodziców i nauczycieli na temat zjawiska kamuflażu.
Uśmiechnięte i „grzeczne” dziecko również może być w spektrum autyzmu. Maskowanie to złożone zjawisko, które utrudnia diagnozę i pozbawia dzieci niezbędnego wsparcia. Zrozumienie ukrytych objawów autyzmu i konsekwencji kamuflażu jest pierwszym krokiem do stworzenia bardziej akceptującego świata dla osób neuroróżnorodnych, w którym nikt nie musi udawać kogoś, kim nie jest.
