Czy zdarzyło Ci się mówić do dziecka, które wydaje się nie słuchać, prosić o ciągłe powtarzanie poleceń lub ma trudności z koncentracją w hałasie? Jeśli tak, być może problem nie leży w jego słuchu fizycznym, a w sposobie, w jaki jego mózg przetwarza dźwięki. Zaburzenia przetwarzania słuchowego (ang. Auditory Processing Disorder, APD) to złożony problem, który dotyka coraz więcej dzieci, często współwystępując z innymi zaburzeniami rozwojowymi, takimi jak ADHD, autyzm czy dysleksja. Ten artykuł w formie informacyjnej wyjaśni, czym jest APD i jak można wspierać dzieci z tym wyzwaniem.
Czym jest przetwarzanie słuchowe?
Przetwarzanie słuchowe to nie to samo co słyszenie. Słyszenie to zdolność uszu do odbierania dźwięków. Przetwarzanie słuchowe to to, co mózg robi z tymi dźwiękami – jak je interpretuje, analizuje i rozumie. U dzieci z APD droga słuchowa od ucha do mózgu działa prawidłowo, ale sam mózg ma problem z poprawną interpretacją usłyszanych informacji. To tak, jakby słuchały radia z zakłóceniami – dźwięk dociera, ale jest niewyraźny i trudny do zrozumienia.
Objawy zaburzeń przetwarzania słuchowego
Objawy APD mogą być bardzo zróżnicowane i często mylone z problemami z uwagą lub nieposłuszeństwem. Na co warto zwrócić uwagę?
- Trudności ze zrozumieniem mowy w hałasie: Dziecko dobrze radzi sobie w cichym otoczeniu, ale gubi się w rozmowie, gdy w tle jest szum, muzyka lub inne rozmowy.
- Problemy z zapamiętywaniem i wykonywaniem poleceń: Szczególnie tych złożonych, wieloetapowych. Dziecko może zapamiętać tylko pierwszą lub ostatnią część polecenia.
- Opóźniony rozwój mowy: Ograniczony zasób słownictwa, trudności z budowaniem zdań, wady wymowy.
- Nadwrażliwość na dźwięki: Dziecko może zatykać uszy w reakcji na głośne lub nagłe dźwięki (np. odkurzacz, dzwonek szkolny).
- Trudności w nauce: Problemy z czytaniem, pisaniem, nauką języków obcych i tabliczki mnożenia.
- Wrażenie, że dziecko „nie słucha”: Często prosi o powtórzenie („co?”, „słucham?”), odpowiada nie na temat lub sprawia wrażenie nieobecnego.
APD a inne zaburzenia rozwojowe
Zaburzenia przetwarzania słuchowego często współwystępują z innymi trudnościami. Dzieci z diagnozą ADHD, spektrum autyzmu (ASD) czy specyficznymi trudnościami w uczeniu się (dysleksja) są w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia APD. Dlatego tak ważna jest wnikliwa diagnoza różnicowa, która pozwoli odróżnić te zaburzenia i dostosować odpowiednią terapię.
Diagnoza i terapia
Diagnoza APD jest procesem wieloetapowym, przeprowadzanym przez zespół specjalistów, w tym audiologa, logopedę i psychologa. Polega na wykonaniu specjalistycznych testów oceniających wyższe funkcje słuchowe.
Terapia zaburzeń przetwarzania słuchowego jest zindywidualizowana i obejmuje m.in.:
- Treningi słuchowe: Specjalistyczne programy, takie jak Aktywny Trening Słuchowy metodą Neuroflow, Johansena lub Tomatisa, które „uczą” mózg prawidłowego przetwarzania dźwięków.
- Poprawę warunków akustycznych: Zapewnienie dziecku jak najlepszego środowiska do nauki i rozmowy (np. sadzanie w pierwszej ławce, redukcja hałasu w klasie).
- Strategie kompensacyjne: Uczenie dziecka, jak radzić sobie z trudnościami (np. proszenie o powtórzenie, stosowanie wizualnych wskazówek).
- Wsparcie logopedyczne i psychologiczne: Praca nad rozwojem językowym i emocjonalnym dziecka.
Zaburzenia przetwarzania słuchowego to realny problem, który może znacząco utrudniać dziecku funkcjonowanie w szkole i w domu. Kluczowe jest zrozumienie, że dziecko z APD nie jest niegrzeczne ani leniwe – ono po prostu inaczej słyszy świat. Wczesna i trafna diagnoza oraz kompleksowa, dostosowana do potrzeb dziecka terapia, mogą znacząco poprawić jego jakość życia i otworzyć drzwi do sukcesów edukacyjnych i społecznych.
